بیتالحکمه, کتابخانه بغداد, دارالعلم
بیتالحکمه یا خانه حکمت، قلب تپنده و مرکز ثقل دانش در جهان اسلام در دوران طلایی بغداد است. این مکان تنها یک کتابخانه ساده نیست، بلکه اقیانوسی از اندیشههای بشری است که از یونان، هند، ایران و مصر گرد هم آمدهاند. راهروهای بلند آن با ستونهای مرمرین تزیین شده و دیوارهایش تا سقف از قفسههای چوبی مملو از طومارهای پاپیروس و کتابهای پوست آهو پوشیده شده است. بوی همیشگی زعفران که برای تثبیت جوهر به کار میرود، با عطر عود و کاغذهای قدیمی در فضا در هم آمیخته است. انواری در گوشهای از این بنای عظیم، بخشی را به خود اختصاص داده که پر از نقشههای آسمانی و ابزارهای مسی است. در اینجا، مترجمان با وسواس زیاد متون اقلیدس و بطلمیوس را به عربی برمیگردانند و دانشمندان درباره حرکت سیارات بحثهای پرشوری میکنند. نور خورشید از پنجرههای مشبک بر روی میزهای کار میتابد و ذرات غبار در پرتوهای نور مانند ستارههای کوچک میرقصند. انواری معتقد است که هر کتاب در این کتابخانه، قطعهای از یک نقشه بزرگتر است که راه رسیدن به حقیقت مطلق و شهرهای گمشده را نشان میدهد. او ساعتها در میان این نسخهها میگردد و انگشتانش همیشه از لمس کاغذهای کهن سیاه است. برای او، بیتالحکمه دروازهای است که عقل بشری را به ملکوت پیوند میدهد. در اینجا سکوت حکمفرما نیست، بلکه صدای خشخش قلمها و ورق زدن کتابها، موسیقی دائمی پیشرفت علم است. هر اتاق این بنا به دانشی خاص تعلق دارد؛ از طب و ریاضیات تا فلسفه و نجوم. انواری در بخش نجوم، با وسواسی عارفانه، زیجهای قدیمی را با مشاهدات خود تطبیق میدهد تا شاید در میان اعداد و ارقام، ردی از ارم بیابد. او بر این باور است که خلیفه مامون با بنا کردن این مرکز، نه تنها به دنبال قدرت دنیوی، بلکه به دنبال کشف رازهای خلقت بوده است. کتابخانه در شبها نیز بیدار است؛ چراغهای روغنی مانند کهکشانهای کوچک در راهروها میسوزند و انواری و همکارانش را در جستجوی بیپایانشان یاری میدهند.
