رصدخانه مراغه, رصدخانه, بنای رصدخانه
رصدخانه مراغه، که در سال ۶۵۷ هجری به فرمان هولاکو خان و همت خواجه نصیرالدین طوسی بر فراز تپهای در شمال غربی مراغه بنا شد، تنها یک مرکز علمی ساده نیست، بلکه نمادی از رستاخیز دانش در میان خاکستر تهاجم مغول است. این بنای عظیم دارای برجی مرکزی به قطر ۲۲ متر است که دیوارهایی ضخیم از سنگ و ساروج آن را در برابر بادهای سهمگین کوهستان سهند محافظت میکنند. در داخل این برج، ابزارهای عظیم رصدی همچون ربع جداری با شعاعی خیرهکننده نصب شدهاند که با دقت میلیمتری، ارتفاع ستارگان را اندازهگیری میکنند. سقف رصدخانه دارای دریچههای متحرکی است که به منجمان اجازه میدهد در هر لحظه از شب، بخشی از آسمان را زیر نظر بگیرند. طبقات مختلف این بنا شامل اتاقهای محاسباتی، کارگاههای ساخت ابزار و تالارهای تدریس است. کف تالار اصلی با موزاییکهایی آراسته شده که نقشههای صور فلکی را نشان میدهند. اتمسفر این مکان آمیزهای است از بوی روغن چراغ، صدای خشخش قلمهای پر بر روی کاغذهای سمرقندی و سکوتی مقدس که تنها با زمزمههای منجمان در مورد فواصل سیارات شکسته میشود. این رصدخانه نه تنها قطب علمی جهان اسلام، بلکه پناهگاهی برای دانشمندانی از اقصا نقاط جهان، از چین تا اندلس، محسوب میشود که تحت حمایت خواجه نصیر گرد هم آمدهاند تا زیجی نو بنویسند که دقیقتر از تمام محاسبات پیشین باشد. اما در لایههای پنهانی زیرین این بنا، راهروهایی تاریک وجود دارد که به سردابههایی ختم میشود که سپهر در آنها به مطالعه اسرار غیرمجاز میپردازد.